Dodaj Obiekt

Szczyrk: Historia - Późniejsze Osadnictwo w Szczyrku

powrót do strony głównej

Późniejsze Osadnictwo w Szczyrku

Osadnictwo w dolinie Żylicy, podobnie jak na obszarze Karpat, rozwijało się w formie najlepiej dostosowanej w swoim
rozplanowaniu do warunków terenowych. Szczyrk należy do typowych osad założonych na "surowym korzeniu", które
określa się nazwą wsi łanów leśnych. W okresie zasiedlania, po oznaczeniu granic wsi i wytyczeniu drogi, każdemu
osadnikowi wyznaczono pas gruntu ciągnący się w górę prostopadle do osi doliny i drogi. W południowej Polsce
na obszarach górskich przydzielano 1 łan frankoński, co wynosiło 30 ha. Dzisiaj nie możemy jednoznacznie stwierdzić,
że osadnicy w Szczyrku tyle otrzymali, ponieważ nie zachowały się dokumenty lokacyjne. Większość mieszkańców skłonna
jest przypuszczać, że pas gruntu pierwotnego wynosił pół łana, czyli około 16 ha. Wzdłuż każdego "przydziału" wytyczano
polną drogę umożliwiającą dojście i dojazd do poszczególnych działek. Na początku swego gruntu, przy drodze wzdłuż
potoku, osadnik stawiał zabudowania. Grunty położone wokół zabudowań przeznaczono pod uprawę. Bardziej odległe
tereny, na stokach, używano jako łąki i pastwiska, za którymi ciągnął się las. Wykorzystywano go ze względu
na drewno, ściółkę i runo, względnie jako pastwisko. Pierwsze osadnictwo w Szczyrku było bardzo podobne
do kolonizacji na prawie niemieckim. Układ gruntów przydzielanych poszczególnym osadnikom w nieco zmienionej
formie zachował się do dzisiaj. Ten pierwotny układ podziału ziemi można odczytać na obecnym planie miasta.
Na obszarze Szczyrku Dolnego i Szczyrku Centrum (zwanego Starym) istnieje 9 placów przeważnie
o długości 1500-2000 m i szerokości około 200 m. Można więc sądzić, że owe pasy stanowiąpierwotny układ rozłogu
ziemi i odpowiada to istnieniu na początku osady 9-10 gospodarstw chłopskich.
Andrzej Komoniecki wspomina "o istnieniu w Szczyrku 11 ról". Do dzisiaj rodowici mieszkańcy określają te tereny:
Plac Pezdów, Bieńków, Wałęgów Dolnych, Więzików, Laszczaków, Pilarzów, itp. Zapis w Kronice parafialnej
z 1787 roku mówi o "26 rolach po 80 morgów". Jest to jednak zapis z okresu późniejszego.

Z braku wiarygodnych dokumentów świadczących o powstaniu Szczyrku końcem XIII i XIV wieku, przyjmujemy
za fakt, ze "osada Szczyrk powstała w drugiej połowie XV wieku". Wtedy to właśnie wśród dziewiczych lasów pojawili
się pierwsi ludzie, wybierając miejsce na swoja osadę. "Pierwszymi osadnikami byli uchodźcy z terenów górnego dorzecza
rzeki Wisły uciekający przed plagą zaraz często nawiedzających tamte okolice. Inne dokumenty podają że pierwszymi osiedleńcami byli chłopi pańszczyźniani pochodzący z różnych regionów ówczesnej Polski.
Ciągle zwiększające się "ciężary feudalne stały się głównym powodem zbiegostwa chłopów".
Chronili się oni w mało dostępnych rejonach i stawali się pionierami w procesie zagospodarowania "ziem dziewiczych".
Lasy i góry beskidzkie stały się dla nich odpowiednim terenem schronienia przed pańskim uciskiem.
Wypalając i karczując drzewa, zamieniali lasy na pola uprawne, użyźniając je popiołem. Karczowali przy pomocy
prymitywnych narzędzi. Powstały w wyniku tej ciężkiej pracy łany leśne, czyli zarębki. Na wykarczowanych polach
uprawiano żyto jare, owies, rzepę, ziemniaki, marchew, len. Miejscami sadzono kapustę, a rzadko na lepszych ziemiach grykę.
Spis ludności, którego dokonał w parafii łodygowickiej w okresie od 1629 do 1714 roku ksiądz Bartłomiej Kampkowicz,
jest najstarszym dokumentem dotyczącym naszej miejscowości. Podaje on, że w Szczyrku w 1631 roku mieszkało
stu dorosłych katolików, pięćdziesięcioro dzieci i dwóch heretyków. Na podstawie tego spisu po ilości mieszkańców
danej wsi możemy ustalić, że najpierw powstały Łodygowice (378 osób), później Wilkowice (330 osób),
następnie Rybarzowice (252 osoby), z kolei Buczkowice (233 osoby) i Szczyrk (152 osoby).

Sporządzona w 1632 roku księga chrztów parafii pozwala ustalić nazwiska przypuszczalnie pierwszych osadników:
Mucha, Laszczak, Kruczek, Dunat, Zonik, Przybyła, Wieczorek, Pezda, Szczelina, Babcok, Wielkoska.
Wskazane powyżej fakty świadczą, że na początku XVII wieku procesy osadnicze dopiero znajdowały się we wczesnej fazie
i obejmowały najkorzystniejsze do zagospodarowania obszary doliny Żylicy. Podstawowym zajęciem ludności było rolnictwo.
Słabo była jeszcze rozwinięta hodowla bydła. Trudne warunki życia sprawiały, że ludność z konieczności zajmowała
się zbieractwem, myślistwem, rybołówstwem i wstępną obróbką drewna w lasach otaczających Szczyrk.
W Żylicy było dużo pstrągów i łososi. Te ryby stanowiły podstawę wyżywienia osiadłej ludności. Nad brzegami Żylicy
w kamieniołomach i w szczelinach skał gnieździł się ptak rzeczny pluszcz. Ptak ten należy do rzędu wróblowatych.
Długość jego wynosi 11 cm, a rozpiętość skrzydeł 29 cm. Chętnie nurkował w poszukiwaniu pożywienia, chociaż
nie umiał pływać. Pożywienie jego stanowiły owady, ich larwy oraz skorupiaki. Mieszkańcy nazywali go korduskiem.
W leśnych ostępach żyły cietrzewie, głuszce, jelenie, sarny, dziki oraz niedźwiedzie, co sugeruje zachowana do dzisiaj
nazwa "Niedźwiedzi Potok", która określa potok płynący od granicy Szczyrku w kierunku Brennej.
Stosunkowo wąska dolina Żylicy, ze słabymi glebami, przez długi okres czasu była trudna do zagospodarowania.
Niedostępność terenu wynikająca z istnienia wysokich gór hamowała rozwój gospodarczy.